a a a Dangoswch Opsiynau English
Dilynwch Ofcom ar Facebook Dilynwch Ofcom ar Tiwtter Tanysgrifiwch i Ofcom ar RSS Dilynwch Ofcom ar YouTube Dilynwch Ofcom ar YouTube

Rheoleiddiwr ac awdurdod cystadleuaeth
annibynnol i ddiwydiannau cyfathrebiadau'r DU.

Chwilio Ofcom


Trwyddedu Sianel 3 a Channel 5: Adroddiad i’r Ysgrifennydd Gwladol o dan adran 229 Deddf Cyfathrebu 2003

Published 23|05|12

Crynodeb gweithredol

Dyletswydd Ofcom i gynghori'r Ysgrifennydd Gwladol ar adnewyddu trwyddedau Sianel 3 a Channel 5

1.1 Daw trwyddedau darlledu Sianel 3 a Channel 5 i ben ar 31 Rhagfyr 2014. Mae dyletswydd ar Ofcom o dan Ddeddf Cyfathrebu 2003 ('y Ddeddf') i adrodd i'r Ysgrifennydd Gwladol ar faterion sy'n berthnasol i adnewyddu trwyddedau.

1.2 Yn yr adroddiad hwn, gofynnir i ni roi ein barn ar allu deiliaid presennol y trwyddedau i gyfrannu, ar gost sy'n fasnachol gynaliadwy, at gyflawni dibenion darlledu gwasanaeth cyhoeddus yn y 10 mlynedd o 2015 ymlaen.

1.3 Mae gan yr Ysgrifennydd Gwladol dri opsiwn o fewn ei bwerau o ran aildrwyddedu, sef:

  • ymyrryd i atal adnewyddu'r drwydded, a fyddai'n golygu y byddai'n rhaid i Ofcom gynnal ocsiwn i ddyfarnu'r trwyddedau;
  • peidio ag ymyrryd, fel y bydd Ofcom yn bwrw ymlaen â'r broses adnewyddu; ac
  • ymestyn y trwyddedau presennol, o bosibl nes bydd y Mesur Cyfathrebu wedi'i gwblhau.

1.4 O dan bob un o'r opsiynau hyn, mae gan yr Ysgrifennydd Gwladol y dewis i weithredu ei bwerau i ddiddymu (neu ddiwygio, mewn rhai achosion) y rhwymedigaethau statudol sydd yn rhaid eu cynnwys mewn trwyddedau darlledu cyhoeddus.

1.5 Bwriedir i'r ddogfen hon gyflawni'r ddyletswydd adrodd a roddwyd ar Ofcom. Wrth gyflawni ein dyletswydd rydym wedi edrych ar ddau fater sydd, er eu bod ar wahân, yn gorgyffwrdd ac y tybiwn sy'n ganolog i unrhyw benderfyniad gan yr Ysgrifennydd Gwladol i weithredu ei bwerau o dan y Ddeddf, sef:

  • a fyddai'r trwyddedau'n parhau i wneud cyfraniad digonol at gyflawni dibenion gwasanaeth cyhoeddus; ac
  • a fyddai'r cyfraniadau hynny'n fasnachol gynaliadwy yng nghyfnod nesaf y drwydded.

Barn Ofcom yw y gallai trwyddedau Sianel 3 a Channel 5 barhau i wneud cyfraniad digonol at gyflawni dibenion gwasanaeth cyhoeddus

1.6 Wrth baratoi'r adroddiad hwn, cyhoeddodd Ofcom lythyr agored ym mis Medi 2011 yn gwahodd sylwadau deiliaid trwyddedau a pharton eraill â diddordeb. Gofynnwyd a fyddai'n bosibl o hyd i ddeiliaid trwydded Sianel 3 a Channel 5 barhau i ymrwymo i ddarlledu gwasanaeth cyhoeddus yn ystod cyfnod nesaf y drwydded ac, os felly, beth fyddai lefel briodol y rhwymedigaeth.

1.7 Mae ymrwymiadau trwyddedau ar hyn o bryd yn rhoi pwyslais ar gyflawni dibenion gwasanaeth cyhoeddus mewn nifer fach o fathau craidd o raglenni sy'n cael eu cyfrif gan gynulleidfaoedd fel y rhai pwysicaf (newyddion a materion cyfoes yn fwyaf arbennig). Ar y llaw arall, rhaid i ddeiliaid trwyddedau gael buddiannau penodol. Mae'r rhain yn cynnwys yr hawl i le amlwg ar Ganllawiau Rhaglenni Electronig (EPG) yn ogystal â mynediad at sbectrwm sy'n sicrhau bod eu gwasanaethau ar gael i 98.5% o boblogaeth y DU ar blatfform daearol digidol.

1.8 Er gwaethaf y newidiadau sylweddol yn y dechnoleg a phatrymau gwylio, mae darlledwyr gwasanaeth cyhoeddus masnachol ('PSB') wedi parhau i chwarae rôl allweddol drwy ddarparu rhaglenni gwasanaeth cyhoeddus a chynnig cyfleoedd i ddiwydiant cynhyrchu cynnwys y DU. Roedd Sianel 3 a Channel 5 wedi rhagori ar eu rhwymedigaethau cynhyrchu a rhaglennu rhwng 2007 a 2010, y cyfnod diweddaraf lle mae data llawn ar gael.

1.9 Yn achos deiliaid trwydded Sianel 3, mae'r cyfraniad hwn hefyd yn cael ei adlewyrchu gan:

  • wariant ar y cyd ar gynnwys gwreiddiol sy'n ail i'r BBC yn unig, a chynhyrchwyd oddeutu 40% ohono gan gynhyrchwyr annibynnol yn ystod y blynyddoedd diwethaf;
  • sicrhau cystadleuaeth i'r BBC o ran newyddion teledu'r DU sydd ar gael i bawb; a
  • lluosogrwydd mewn darllediadau newyddion ar gyfer y Cenhedloedd a'r rhanbarthau.

1.10 O'i gymharu â Sianel 3, mae darpariaeth Channel 5 yn llai, sy'n deillio'n rhannol o fuddiannau PSB mwy cyfyngedig y sianel honno. Hefyd, rhwng 2007 a 2010 bu gostyngiad o 49% yng ngwariant Channel 5, o £122m i £62m. Yn y cyd-destun hwnnw, fodd bynnag, nodwn fod ffigurau dros dro Channel 5 ei hun yn dangos bod ei fuddsoddiad mewn rhaglenni newydd wedi codi i [x] yn 2011. Nodwn hefyd fod ei fwletin newyddion mwyaf poblogaidd yn denu cynulleidfa debyg o ran maint i Channel 4 News.

Er bod gwerth posibl trwyddedau PSB wedi gostwng, credwn y gallai gwasanaethau masnachol PSB wneud cyfraniad cynaliadwy at wasanaethau cyhoeddus yn ystod cyfnod y drwydded, a bod hynny'n ddadl dros ei hadnewyddu

1.11 Mae cefndir ein hasesiad presennol ar gyfer adnewyddu'r drwydded yn dra gwahanol i'r cyd-destun analog a fodolai pan ddyfarnwyd trwyddedau Sianel 3 am y tro cyntaf ym 1991. Ar y pryd, sefydlwyd busnesau newydd i bob pwrpas i wasanaethu trwyddedau a oedd yn cynnig mynediad breintiedig at gynulleidfaoedd torfol ledled y DU. Roedd y cwmnau'n cystadlu'n frwd i sicrhau'r fraint hon.

1.12 O fewn y fframwaith digidol presennol, mae'r trwyddedau'n set o asedau ymhlith eraill i gwmnau sydd, yn y rhan fwyaf o achosion, â diddordebau yn y cyfryngau sy'n ymestyn ymhell y tu hwnt i'r trwyddedau darlledu gwasanaeth cyhoeddus sydd yn eu meddiant. Mae'r pwysau a roddwyd ar y model darlledu hirhoedlog hwn yn sgil newidiadau mewn technoleg ddigidol yn debygol o barhau drwy gydol y cyfnod trwyddedu nesaf.

1.13 Yn y cyd-destun hwn, mae deiliaid trwyddedau Sianel 3 a Channel 5 wedi dadlau wrthym fod y buddiannau a gânt yn sgil statws PSB wedi dirywio'n sylweddol wrth i'r newid i ddigidol fynd yn ei flaen ac wrth i'r dewis sydd ar gael i wylwyr gynyddu. Er hynny, mae deiliaid y trwyddedau o'r farn y gallai eu rhwymedigaethau presennol i wasanaeth cyhoeddus, ar y cyfan a gyda rhai diwygiadau, fod yn gynaliadwy drwy gydol y cyfnod trwyddedu nesaf.

1.14 O gofio'r ansicrwydd sy'n bodoli ynghylch newidiadau mewn technoleg a phatrymau gwylio yn y dyfodol, mae rhai o ddeiliaid trwyddedau Sianel 3 a Channel 5 wedi datgan yn bendant na allant fod yn sicr na fydd eu blaenoriaethau masnachol a'u rhwymedigaeth i gyflawni gofynion gwasanaeth cyhoeddus yn newid yn ystod y cyfnod trwyddedu nesaf. Mae Channel 5, yn fwyaf arbennig, wedi dadlau y gall rhai newidiadau i rai rhwymedigaethau PSB fod yn angenrheidiol. Yn yr un modd, mae'r holl ddeiliaid trwyddedau wedi datgan nad ydynt yn credu y bydd cyfraniad yn ychwanegol at y lefelau presennol yn bosibl.

1.15 Mae'r diffyg eglurder y mae deiliaid trwyddedau'n ei wynebu o ran datblygiadau yn y farchnad a'u heffaith hyd at 2024 yn rhywbeth a nodwyd gennym yn yr adroddiad hwn. Nodwn hefyd nad yw'r deiliaid trwyddedau presennol yn cydnabod unrhyw werth mewn ffactorau anghyffwrddadwy sydd ynghlwm wrth statws PSB. Rydym yn credu y bydd buddiannau'n deillio i ddeiliaid trwyddedau o rai elfennau penodol - gan gynnwys y sylw ychwanegol a gaiff amserlenni rhaglenni yn y cyfryngau ac ymwybyddiaeth gwylwyr o frand y sianelau. Er ei bod yn anodd eu meintioli, credwn y gallai posibilrwydd o golli'r buddiannau hyn fod yn risg i ddarlledwyr sy'n dal trwydded. Er hynny, o edrych arno yn ei gyfanrwydd, daw ein hasesiad ni i'r casgliad bod deiliaid trwyddedau wedi ymdrechu i gyflwyno cynigion ar gyfer darparu gwasanaeth cyhoeddus sy'n realistig, cynaliadwy ac yn gymesur â lefelau'r ddarpariaeth ar hyn o bryd.

Fodd bynnag, mae'r opsiynau sydd ar gael i'r Ysgrifennydd Gwladol - gofyn i Ofcom gynnal ocsiwn ar gyfer y trwyddedau neu eu hymestyn nes bydd y ddeddfwriaeth gyfathrebu newydd wedi'i chwblhau - yn parhau'n gredadwy a gall gynnig buddiannau eraill i ddinasyddion a defnyddwyr

1.16 Fel yr amlinellwyd yn ein papur interim yr haf diwethaf, mae nifer o resymau pam y gallai'r Ysgrifennydd Gwladol benderfynu mai'r ffordd orau o wasanaethu budd y cyhoedd yw un ai drwy ocsiwn arall neu drwy ymestyn y trwyddedau presennol.

1.17 Byddai ocsiwn arall yn agor y broses drwyddedu i archwiliad cystadleuol a gallai bennu gwerth mwy manwl ar gyfer y trwyddedau.

1.18 Yn achos Sianel 3, gallai roi bywyd newydd i fodel presennol Sianel 3. Gallai ocsiwn ddangos a fyddai ymgeiswyr posibl - gan gynnwys y deiliaid presennol - yn gallu cyflwyno modelau gwahanol i ddarparu PSB. Byddai ocsiwn hefyd yn gyfle i ailstrwythuro'r map trwyddedu i sicrhau bod hunaniaethau cenedlaethol a rhanbarthol y DU yn cael eu hadlewyrchu'n fwy cywir.

1.19 Yn achos Channel 5, byddai'n dangos a fyddai ymgeisydd newydd yn gallu dangos mwy o ymrwymiad i gynhyrchu cynnwys gwreiddiol neu agweddau pwysig ar gynnwys gwasanaeth cyhoeddus na deiliad presennol y drwydded.

1.20 Neu, byddai penderfyniad i ymestyn trwyddedau PSB masnachol yn caniatu, wrth i Fesur Cyfathrebu newydd gael ei ddatblygu, ystyriaeth lawn gan y Senedd i'r strwythurau sefydliadol sydd eu hangen i ddarparu cynnwys gwasanaeth cyhoeddus mewn byd sydd wedi'i newid gan y twf mewn cyfryngau digidol.

1.21 Pe digwydd hyn, gellid hefyd asesu rôl Sianel 3 a/neu Channel 5 ochr yn ochr â gwahanol gylchoedd gwaith y BBC (yng nghyd-destun adnewyddu'r Siarter) a Channel 4. Gallai adolygiad o'r fath hefyd edrych ar bwysigrwydd cymharol y rhwymedigaethau gwasanaeth cyhoeddus presennol, gan gydnabod y newidiadau yn y cyflenwad a'r galw am gynnwys gwasanaeth cyhoeddus gan gynnwys effaith gwasanaethau teledu lleol yn ystod y blynyddoedd nesaf. Yn yr un modd, byddai'n creu cyfle i gynyddu darpariaeth PSB drwy gyflwyno buddiannau ychwanegol posibl, fel ffioedd ailddarlledu neu reolau hysbysebu fesul munud, sy'n amlwg yn dod o fewn y fframwaith PSB.

1.22 Wrth ddewis yr opsiynau sydd ar gael iddo, credwn y dylai'r Ysgrifennydd Gwladol gadw rhai pwyntiau penodol mewn cof. Credwn mai'r pwysicaf o'r rhain yw'r effaith y gallai ei benderfyniad ei gael ar ddyfodol ITN a lluosogrwydd newyddion yn gyffredinol, yn enwedig pe bai am weld ocsiwn am y trwyddedau hyn. Fodd bynnag, mater o farn fydd hi i'r Ysgrifennydd Gwladol yn y pen draw a fyddai'r buddiannau y gellid eu sicrhau drwy weithredu ei bwerau i gynnal ocsiwn neu i ymestyn y trwyddedau presennol yn ddigonol i wrthbwyso un ai'r risgiau o wneud hynny, neu'r cyfraniadau y mae deiliaid y trwyddedau'n barod i'w cynnig tuag at ddibenion gwasanaeth cyhoeddus yn y dyfodol.

Mae Ofcom o'r farn y dylai'r Ysgrifennydd Gwladol ystyried nifer o newidiadau posibl a awgrymwyd gan ddeiliaid y trwyddedau yn ogystal â nifer o faterion eraill

1.23 Efallai y bydd yn rhaid cyflwyno rhai diwygiadau i'r trwyddedau presennol er mwyn paratoi ar gyfer eu hadnewyddu. Pe bai'r Ysgrifennydd Gwladol yn penderfynu peidio gweithredu ei bwerau i ymyrryd yn y broses adnewyddu, byddem yn cynnig archwiliad drwy ymgynghori ar y cynigion penodol a wnaethpwyd gan ITV ccc, STV ac UTV o ran cynnwys ar gyfer y Cenhedloedd a rhanbarthau Lloegr. Ar yr un pryd byddem hefyd yn ystyried a yw'n briodol yn awr i ddiwygio'r diffiniad o raglenni oriau brig er mwyn ei gysoni â'r diffiniad a ddefnyddir mewn hysbysebion ar hyn o bryd.

1.24 Hefyd, rydym hefyd yn amlinellu nifer o faterion ychwanegol sy'n ymwneud â darparu PSB y credwn yr hoffai'r Ysgrifennydd Gwladol eu hystyried wrth bwyso a mesur yr opsiynau eraill sydd ar gael iddo. Yn fwyaf arbennig, nodwn y posibiliadau sydd ar gael mewn amgylchiadau penodol i:

  • sefydlu trwydded arunig, ar wahân ar gyfer Sianel 3 yng Nghymru;
  • darparu newyddion yr Alban yn ne'r Alban; a/neu
  • mynnu ymrwymiad gan Channel 5 i barhau i wneud rhaglenni plant.

Yn ddibynnol ar benderfyniad yr Ysgrifennydd Gwladol, mae'n bosibl y bydd angen i Ofcom gynnal proses drwyddedu ffurfiol a fyddai'n sicrhau dibenion darlledu gwasanaeth cyhoeddus

1.25 Yn olaf, nodwn fod perthynas Ofcom â deiliaid trwyddedau Sianel 3 a Channel 5 yn y blynyddoedd diwethaf wedi'i nodweddu gan ddeialog barhaus ynghylch ad-drefnu costau a buddiannau statws PSB, gyda deiliaid trwyddedau'n ceisio cael cydbwysedd drwy leihau'r rhwymedigaethau a osodwyd arnynt. Nid yw proses barhaus fel hon er lles y cyhoedd. Pe bai'r trwyddedau'n cael eu hadnewyddu, rhaid i ddinasyddion a defnyddwyr ledled y DU hefyd elwa ar fuddiannau'r sefydlogrwydd y byddai deiliaid y trwyddedau'n ei fwynhau.

Felly, os bydd yr Ysgrifennydd Gwladol yn dewis peidio ag ymyrryd i atal eu hadnewyddu, byddwn yn ymdrechu i sicrhau bod ymrwymiadau a gynigiwyd gan ddeiliaid y trwyddedau'n cyfateb i ofynion sylfaenol y drwydded yn ystod y cyfnod nesaf a disgwylir y bydd y fframwaith rheoleiddiol a deddfwriaethol yn y dyfodol yn sicrhau.

Back to top